Sinir Sistemi
Sinir sistemi vücudun elektrokimyasal iletişim ağıdır.
Ana bölümleri beyin, omurilik ve sinirlerdir.
Vücudun ana kontrol ve eşgüdüm merkezleri olan beyin ve omurilik merkezi sinir sistemini (MSS) oluşturur.
Çoğu sinirler halinde gruplaşmış olan milyarlarca uzun sinir hücresi, çevresel sinir sistemini oluşturur ve MSS ile vücudun diğer bölümleri arasında sinir uyarılarını taşır.
Her sinir hücresi üç bölümden oluşur: hücre gövdesi, diğer sinir hücrelerinden gelen kimyasal sinyalleri alan dallanmış dendritler ve bu sinyalleri elektrik uyarıları şeklinde ileten tüp biçimli akson.
Beyin:
Beyin korteksi: Beyin korteksi ana loblara bölünmüştür: Frontal (karar verme), paryetal (acıyı algılama ve konuşmayı anlama), temporal (hafıza), oksipital lob (görüş), beyincik (denge) ve talamus (hepsini birleştiren bağlantı istasyonu)
Beyin (cerebrum): Beyin fonksiyonlarının büyük bölümü beyin korteksinde ya da diğer bir değişle beynin dış katmanında gerçekleşir.
Sol yarım küre: Beynin sol tarafı, konuşmak, yazmak, dil ve hesap yeteneği gibi somut kavramları yönetir. Bedenin sağ tarafına etki eder.
Sağ yarım küre: Bedenin sol tarafına etki eder. Sezgisel ve özneldir.
Beyincik (cerebellum): Kas koordinasyonu, refleksler ve dengeden sorumludur.
Beyin kökü/sapı: Omuriliğe bağlı olan bu parça, nefes almak, sindirim ve kalp atışları gibi istem dışı hareketlerin devamını sağlar.
Omurilik:
Omurilik, omurgayı oluşturan omurlar içerisinde yer alan bir yapıdır. Vücutla beyin arasında iletişimi sağlar. İskelet sinirlerini ve kasların istemli hareketlerini koordine eden Somatik spinallerle, düz kasların, iç organların ve salgı bezlerinin (istemli olmayan) çalışmasını koordine eden otonom (visseral) spinallerden meydana gelir.
Somatik spinal refleksler kas ve derideki duyu reseptörlerinden gelen uyaranlara tepkidir. Bu refleksler duruş şeklinin ortaya çıkmasını ve hareketlerin oluşmasına yardımcı olur. Visseral spinal refleksler ise iç organlardan gelen uyaranlar ile ortaya çıkar.
Otonom (visseral) sinir sistemi
Bu sistemin sinirleri iç organlara hizmet vermektedir. Üzerinde bilinçli kontrolümüz olmayan istemsiz kasların kasılması, sindirim sistemi bezlerinin salgısı ve kalp atım hızını etkilerler.
Sistemin iki bölümü vardır.
Sempatik sistem omuriliğin hemen önünde kranyal, torasik ve lomber bölgelerden geçen bir çift GANGLION (alt sinir merkezi oluşturan sinir dokusu) zincirinden oluşur. Bu ganglionlar omuriliğin göğüs(torasik) ve bel (lombar) bölgelerinden sinirler ile iç organların sinirlerinin Viseral (organ) dallarını alır.
Çok sayıda organa sinirlerin taşındığı bazı bölgelerde bulunan ilave ganglionlar vardır. Zincirlere ve birbirlerine sinirlerle bağlanan bu sinir ağlarına pleksus adı verilir. Kardiyak pleksus kalbin tam arkasında yer alır, diyaframın altında, mide, karaciğer, böbrekler ve dalağa yakın olan ve refleksolojide çok kullanılan solar pleksustur ve ayrıca göbek deliğinin hemen altında yer alan hipogastrik pleksus vardır.
Sempatik sinirler korku, öfke ve heyecanlanma gibi güçlü duygularla uyarılırlar. Fonksiyonları, uyardıkları böbrek üstü bezleriyle (adrenal medulla) doğrudan bağlantılıdır. Böyle güçlü duygularda vücudun kaslara giden oksijenli kas miktarını arttırmasıyla yanıt vermesini sağlarlar. Daha da güçlü duygusal durumlarda sindirimin durdurulmasından sorumludurlar ve kusmayı ve bağırsakların boşalmasını uyarabilirler. Böylece vücut baş edemediği kriz anlarında yüklerden kurtulmuş olur.
Parasempatik sistem göğüs ve pelvik organlarının tümüne giden dalları bulunan vagus sinirinden oluşur. Mutluluk gibi olumlu duygularla uyarılan bu sinirler sindirim özsularının bol miktarda üretilmesini ve peristaltik hareketin artmasını sağlayarak sorunsuz bir sindirimin gerçekleşmesine olanak verir.
Otonom sisteminin iki yarısı da uyum içinde çalışır.
Hızlı ve zorlu hareketler gerektiğinde sempatik, vücut dinlenme halindeyken de parasempatik sistem ön plandadır.